Jelcz M181M/MB

Opublikowano 11.12.2025 | Autor: pk

Wraz z zakupem licencji na produkcję nowoczesnego autobusu Jelcz-Berliet PR110U, pojawiły się pomysły produkowania w Jelczańskich Zakładach Samochodowych również autobusów przegubowych, jak najbardziej zunifikowanych z modelem PR100 i PR110. Projekt upadł przez niedostosowanie konstrukcji autobusu Berliet PR100 do wymagań technicznych autobusu dwuczłonowego.

W 1982r. nawiązano więc współpracę z jugosłowiańskim producentem Ikarus mającym fabrykę w dzielnicy Zemun w Belgradzie. Podpisano umowę na montaż w JZS 20 sztuk modelu Ikarus IK110 oraz 60 sztuk przegubowego modelu IK160. W pojazdach miały zostać zastosowane krajowe komponenty, jak silnik SW680 na licencji brytyjskiego Leylanda, skrzynia biegów, czy wyposażenie wnętrza. W zamian strona jugosłowiańska miała pozyskać podwozia i ciągniki siodłowe z jelczańskiej fabryki. Montowane autobusy były jednak trzydrzwiowe, więc z założenia nie były kierowane do miejskich przedsiębiorstw komunikacyjnych, lecz w większości trafiały do „pekaesów”. Założenie założeniami, a w paru miejskich przedsiębiorstwach takie pojazdy też eksploatowano, np. w MPK Wałbrzych. Jednocześnie zapadła też decyzja o imporcie z Węgier przegubowych autobusów Ikarus 280 do ośrodków miejskich, co zaważyło nad dalszym losem koncepcji autobusu przegubowego opartego na Jelczu PR110 – modelu, który już sam w sobie miał problemy konstrukcyjne. W 1984r. na XX Krajowym Zjeździe Komunikacji Miejskiej ogłoszono, że JZS do 1990r. nie będzie produkować własnego autobusu przegubowego, ale nie wyklucza prac projektowych nad nim, wraz z modelem M120.

W 1986r. powstały pierwsze koncepcje stworzonych od podstaw w Jelczu autobusów przegubowych. Pojazd o długości 17 metrów miał być w pełni zunifikowany z modelem M120 i nosić oznaczenie M170. Kolejne koncepcje zakładały wydłużenie pojazdu do 18 metrów (model M181) i zmianę układu drzwi, zakładano też w jednym z projektów, wykorzystanie ściany przedniej z francuskiego modelu Renault PR100.2. Jako napęd miał posłużyć silnik SW680 produkowany w WSK Mielec¹. Prace zostały jednak przerwane w roku 1990 na skutek uwag złożonych do projektu przez zespół konstruktorów. W 1991r. nawiązano kolejną współpracę, tym razem z Volvo Bus Corporation, z którym wiązano nadzieję na produkcję autobusów na kompletnym podwoziu, a przede wszystkim na wdrożenie do produkcji przegubowego autobusu zunifikowanego z oferowanym ówcześnie modelu 120M. Początkowo pojawiła się odmiana 120MV z silnikiem Volvo, która jednak nie została zatwierdzona do produkcji. Na mocy podpisanej umowy rozpoczęto w Jelczu montaż autobusów wysokopodłogowych Jelcz M180. Model ten okazał się jednak zbyt drogi w zakupie dla polskich przedsiębiorstw komunikacyjnych i nie miał szans konkurować z Ikarusem 280. Volvo planowało ekspansję własnej marki autobusów, kosztem marki Jelcz, co nie było po drodze stronie polskiej, dlatego też współpraca ze Szwedami została zerwana. Jelcz wciąż więc poszukiwał nowego inwestora do realizacji swoich planów.

W 1995r. Jelczańskie Zakłady Samochodowe zostały zakupione przez Sobiesława Zasadę, przedstawiciela firmy Mercedes-Benz w Polsce. Współpraca na tym polu nie ograniczyła się jednak tylko do kolejnej już wersji silnikowej, oferowanych pojazdów. Pomysł budowy autobusu opartego na konstrukcji 120M zmodyfikowano do zmieniających się realiów i od razu skupiono się na pojeździe z niską podłogą. Do budowy wykorzystano cały mechanizm przegubu z modelu O405GN. Pierwsze egzemplarze nowego autobusu M181, opartego na konstrukcji M121 oferowane były wyłącznie z silnikami Mercedesa.

M181MB stanowił alternatywę dla droższych odpowiedników niskopodłogowych autobusów przegubowych z zachodu. Autobus został zawieszony na miechach powietrznych, sterowanych elektronicznie, z możliwością przyklęku, czyli obniżenia progu wejściowego. Konstrukcję pojazdu wykonano ze spawanych stalowych profili zamkniętych, szyby boczne wklejane do szkieletu nadwozia. Pierwszy człon pojazdu był niskopodłogowy, zaś tylny wysokopodłogowy, analogicznie do konstrukcji 120M, lecz ze zmienionym układem okien. W trzecich drzwiach znajdował się jeden stopień wejściowy, zaś w ostatnich – dwa stopnie. Dodatkowo przy trzecich drzwiach znajdował się jeszcze jeden stopień pośredni do części wysokopodłogowej. Do połączenia obu członów zamontowano przegub z obrotnicą z modelu Mercedes O405GN/2. Z tego modelu wykorzystano również jednostkę napędową OM 447 hLa o mocy 300 KM, sprzężonego z trzybiegową automatyczną skrzynią biegów Voith. Zastosowano przednią oś portalową JELCZ 65N; środkowa – również portalowa – model 110N. Tylna oś tradycyjna JELCZ MT 1032.A, pochodząca z modelu 120M.

Drugi wyprodukowany egzemplarz tego modelu trafił w 1996r. do MPK Wrocław i był eksploatowany do 2015r. pod nr inw. 8500.

Na fali modernizacji modelu M121 wprowadzono również identyczne zmiany w przegubowym M181. Przednia ściana otrzymała panoramiczną szybę. Stylistyka pojazdu zaczęła gonić niemiecką konkurencję z połowy lat 90-tych – m.in. MAN NG272 i Mercedesa O405GN/2. Przeprojektowano także wnętrze pojazdu, usuwając podesty. Po zmianach uzyskano 4, a w dalszym toku prac, 8 miejsc siedzących dostępnych z poziomu niskiej podłogi. Autobus wyposażano wówczas w silniki firmy MAN o mocy 260 KM, sprzężone z trzybiegowym automatem firmy Voith. Można było zamówić również odmianę M181MB – wyposażoną w silnik Mercedes-Benz, oraz w późniejszym etapie produkcji – także M181I z silnikiem Iveco. W autobusie w ramach unifikacji, wykorzystano jak najwięcej elementów wyposażenia wnętrza z produkowanych dotychczas modeli – M121 i 120M. Na każdym kroku można spotkać zapożyczenia rodem z poprzednich modeli JZS w postaci charakterystycznych łączników poręczy.

W roku 2000 w Jelczu wdrożono technologię produkcji autobusów ze stali nierdzewnej, co znacząco zwiększyło trwałość produkowanych pojazdów. Dotychczas konstrukcja szkieletu wykonywana była ze stali zwykłej, zaś poszycie – z blachy stalowej obustronnie ocynkowanej. Dzięki tej zmianie, zwiększył się sugerowany przez producenta okres eksploatacyjny z 10-12 do 18 lat. Wewnątrz pojazdu zmieniono konstrukcję podłogi za przegubem, likwidując schodek wewnętrzny prowadzący do tylnej części pojazdu, na rzecz bezstopniowej, ale wznoszącej się podłogi do ostatnich drzwi.

I to właśnie w 2000r. w MPK Wrocław pojawił się autobus Jelcz M181M – o nr 8501. Zakupiono były autobus pokazowy, pomalowany analogicznie jak niskopodłogowe Jelcze we Wrocławiu – na żółto, z czerwoną łamaną strzałką z niebieskimi akcentami. Zastosowano system informacji pasażerskiej PIXEL, z głośnomówiącym systemem informującym o aktualnym i najbliższym przystanku (sterownik Pixel STR1-3). W ramach budowy systemu informacji pasażerskiej na pl. Grunwaldzkim, placu Powstańców Wielkopolskich i pętli Kromera, zastąpiono go wyposażonym w moduł geolokalizacji GPS, systemem opartym o nowszy sterownik PIXEL KPP-2. Dodatkowym wyróżnikiem był stonowany sygnał ostrzegawczy przy otwieraniu i zamykaniu drzwi, zbliżony do stosowanego w MPK Kraków. Autobus został po zakupie przydzielony do zajezdni X Tyska; po jej likwidacji w roku 2001, przeniesiony został do zajezdni IX Obornicka, gdzie stacjonował do 2015r.

MPK zakupiło również drugi pokazowy autobus Jelcz M181M/2 (nr 8502), wyposażony w mocniejszy, 310 konny, wysokoprężny silnik MAN D2866 LUH, znany z modelu MAN NG313. Wewnątrz zastosowano wandaloodporne z wytłoczki, zamiast foteli Astromal, jak w bliźniaczym egzemplarzu 8501. Egzemplarz ten wyróżniał się biało-żółto-czerwonym schematem malowania i wystrojem wnętrza. W skutek kolizji i napraw w MPK, niektóre części nadwozia (przedni zderzak), występowały w kolorze żółtym.

Egzemplarz od początku posiadał system informacji pasażerskiej R&G, wraz z kasownikami tej samej firmy. Wyświetlacze klapkowe R&G zastąpiono wyświetlaczami diodowymi, sprzężonymi z systemem informacji pasażerskiej PIXEL KPP-2, tak jak w przypadku autobusów niskopodłogowych Volvo. Egzemplarz stacjonował na zajezdni IX Obornicka do 28 czerwca 2012r., kiedy to spłonął na pętli Os. Sobieskiego podczas obsługi linii D. (więcej informacji)

Rok 2004 przyniósł zmiany w ofercie jelczańskiego producenta autobusów. W ramach starań o klientów, wprowadzono zmiany w produkowanych wówczas modelach autobusów. Nowe wersje modeli M181 Tantus uzyskały nowy typ mechanizmu przegubu firmy Hübner. Niewygodne siedzenia wandaloodporne z wytłoczki i tłoczone fotele Astromal, zastąpiono produktami firmy Ster. W roku 2005 w ramach restylizacji, zastosowano nieco zmieniony pas przedni i tylny, zapożyczony z modelu M101I Salus. Oferowane pojazdy stawały się w oczach przedsiębiorstw komunikacyjnych co raz mniej atrakcyjne, którzy co raz częściej wybierali nowocześniejsze autobusy w pełni niskopodłogowe, np. MAN NG313, lub też jak wybrali miejscy przewoźnicy: we Wrocławiu i w Gdyni, autobusy Volvo 7000A. Produkcję autobusu M181 Tantus kontynuowano aż do ogłoszenia upadłości ZS Jelcz w 2008 roku.

Przypisy:
¹ KMKM Warszawa – Jelczańskie przegubowce (cz. II) – Poszukując własnej drogi: https://kmkm.waw.pl

Zdjęcia autobusów Jelcz M181 w Fotogalerii Transportnews

Producent	Jelczańskie Zakłady Samochodowe
Premiera	1995
Miejsce produkcji	Jelcz-Laskowice
Podobne	Mercedes O405GN2
Pokrewne	Jelcz M121, Jelcz 120M
Poprzednik	Jelcz M180, Jelcz 021
Typ autobusu	Przegubowy 90%LF / niskowejściowy typu MEGA
Długość	17980 mm
Szerokość	2500 mm
Wysokość	3021 mm
Masa własna	15000 kg
Masa całkowita	28500 kg
Układ drzwi	2-2-2-2
Liczba drzwi	4
Szerokość drzwi	1225 mm
Wysokość podłogi w 1 drzwiach	370 mm
Wysokość podłogi w 2 drzwiach	370 mm
Wysokość podłogi w 3 drzwiach	540 mm
Wysokość podłogi w 4 drzwiach	936 mm
Ilość miejsc ogółem	180
Ilość miejsc siedzących	44
Silnik	Mercedes OM447 hLA	MAN D0826 LCH13	MAN D2866 LUH
Moc	300 KM	260 KM	310 KM
Normy spalania	Euro 1	Euro 2	Euro 3
Skrzynia biegów	Voith D864.3
Ilość biegów	3
Typ	automatyczna
Kabina	Zamykana, pełna
Drzwi	Otwierane pneumatycznie do środka
Sekwencja otwierania	Bez sygnału ostrzegawczego	Sygnał ostrzegawczy i jednoczesne otwieranie drzwi	Bez sygnału ostrzegawczego
Sekwencja zamykania	Bez sygnału ostrzegawczego	Sygnał ostrzegawczy i jednoczesne zamykanie drzwi	Bez sygnału ostrzegawczego

Jelcz M181M/MB

Dodaj Transportnews do ekranu startowego!