Konstal 102N
W latach 70. komunikacja miejska polskich miast zmagała się z “trudnościami obiektywnymi” – zatłoczonymi autobusami i tramwajami, przy niedostatecznej ich ilości. Tramwaje typu N były już wtedy konstrukcjami dość mocno przestarzałymi. Potrzebny był nowy typ tramwajów, bardziej pojemny, aby można było przewozić więcej pasażerów.
Zazdrośnie spoglądano na nowego rodzaju tramwaj Tatra T1, produkowany przez zakłady Českomoravská Kolben Daněk (ČKD) w Pradze. Był to tramwaj produkowany na licencji wagonu PCC, zakupionej od amerykańskiej firmy Westinghouse. Polscy konstruktorzy sprowadzili taki egzemplarz w celu skopiowania jego niektórych rozwiązań konstrukcyjnych.
W przeciwieństwie do naszych południowych sąsiadów, polscy konstruktorzy nie zakupili jednak licencji na jej wykorzystanie. Zbudowano wiele prototypów i zastosowano w nich wyposażenie elektryczne zakupione w belgijskiej firmie ACEC. Po udanych próbach wprowadzono do produkcji nowy jednokierunkowy wagon o trzech parach harmonijkowych drzwi – Konstal 13N.
Tramwaje tego typu nie były zbyt pojemne, dlatego szybko zaczęto je łączyć ze sobą. Wagony typu 13N dostarczano w zasadzie tylko do Warszawy i do okręgu górnośląskiego, zatem problemy pozostałych miast Polski pozostawały w dużej mierze nierozwiązane. Aby sprostać wzrastającemu zapotrzebowaniu na nowy tabor tramwajowy w miastach rozwijających się po latach wojny, Chorzowska Wytwórnia Konstrukcji stalowych KONSTAL pracowała nad nowym wielkopojemnym tramwajem, opierając się na konstrukcji modelu 13N. Wreszcie w czerwcu 1967r. został opracowany wagon przegubowy typu 102N.
Zastosowano nową sylwetkę wagonu opracowaną przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie. Dzięki zastosowaniu kabin z szybą nachyloną o ujemnym kącie tramwaj zyskał nowoczesny, jak na tamte czasy wygląd, lecz owa przednia szyba nie zapewniała bezpiecznych warunków pracy motorniczego. Powodowała ona odblaski i refleksy świetlne z wnętrza wagonu, co było szczególnie dotkliwe podczas wykonywania kursów na liniach nocnych. Było to uciążliwe do tego stopnia, że MPK Wrocław postanowiło zmodernizować część wagonów 102N, stosując w nich kabinę z wagonów typu 13N. (m.in. wagon 2001).
Wagony 102N produkowano w latach 1967-1970. Nadwozie wagonu osadzone jest na trzech wózkach, z czego dwa skrajne są wózkami napędowymi, a środkowy wózek jest wózkiem tocznym. Oprócz tej i wcześniejszej krótkiej serii 102N, powstały także wersje (102NW, 802N) dla miast z węższym rozstawem torowisk – 1000 mm. Niedługo od wprowadzenia do produkcji modelu 102N, wdrożono zmiany, przywracające obły wygląd ścian czołowych. Zmieniono również trójpłatowe drzwi na węższe czteropłatowe w środkowych wejściach i dostosowano do ruchu ukrotnionego. Tak zmienioną wersję oznaczono jako 102Na. Nie zmieniono jednak samego układu elektrycznego.
Pudło wagonu 102N oparte jest na trzech wózkach – dwa skrajne są napędowe, zaś środkowy, znajdujący się pod łączeniem członów – jest wózkiem tocznym. Tramwaj napędzany jest czterema silnikami trakcyjnymi – typu LTb 220 o mocy 41,5 kW każdy. Silniki te połączone są ze sobą szeregowo, czyli uzwojenie wirnika i elektromagnesu jest połączone jedno za drugim. Oznacza to, że im większy prąd przez nie przepływa, tym mniejsza jest prędkość obrotowa silnika i odwrotnie. Wadą tego rozwiązania jest gwałtowny wzrost obrotów silnika podczas poślizgu kół np. na śliskiej szynie. W takich warunkach zalecane było natychmiast wyeliminować poślizg kół, gdyż wzrastające obroty i powstający łuk elektryczny mogą doprowadzić do uszkodzenia silnika.
Wagony posiadają na pokładzie urządzenie zwane przetwornicą, służące do zmiany napięcia na niższe, służące do zasilania urządzeń sterujących. Zastosowano tutaj przetwornicę wirową przekształcającą napięcie z 600V na prąd stały 40V. Jej wadą był hałas spowodowany pracą wirników prądnicy i wentylatorów. Ponadto podczas wjazdu na bardziej obciążony odcinek sieci, efektem ubocznym było charakterystyczne przygasanie oświetlenia wnętrza.
Tramwaje 102N wyprodukowano w małej serii obejmującej łącznie 42 wagony. Eksploatowano je w Krakowie, Gdańsku, GOP-ie, Poznaniu i oczywiście we Wrocławiu. Kilka egzemplarzy z Krakowa trafiło w późniejszym okresie także do MPK Wrocław. Jeden z liniowych egzemplarzy modelu 102N został zachowany z przeznaczeniem na pojazd historyczny – to pojazd o nr 2002, znany także jako “Strachotek”.
Wagony typu 102N we Wrocławiu przechodziły remonty o różnym zakresie, a najważniejszym była zmiana ścian czołowych na analogiczne do modelu 13N, lub 102Na.
